آزادي، سياوش. "فرشهاي تركمني". ازبحثي دركتابشناسي هنري. دوره9، ش99 (دي49): ص 36-37  تصوير.

خلاصه:معرفي كتابي دربارة فرش كه شامل سابقة‌ تاريخي و رنگهاي بكاررفته، شيوة‌ تهيه مواد و مصالح در فرشهاي تركمن و همچنين نحوة فرش بافي، گره‌ها، نقش‌ها و طرحهاي فرش تركمني است.

فرشهاي تركمني

بحثي در كتاب شناسي هنري

نوشته سياوش آزادي-نشريه موزة هنرهاي عاميانه هامبورگ

قالي شناسي رشته‌اي است از هنر شناسي كه در كشورهاي اروپايي بسيار پيشرفته و و بسط يافته است و كارشناسان بزرگي كه از لحاظ علمي در آن تخصص دارند از آن ديار برخاسته‌اند و كتابهاي برجسته و مهمي شامل پژوهش‌ها و بررسيهاي باريك و جالب توجه نشر شده است. بي‌اغراق دراين رشته هزارها كتاب به زبان انگليسي و فرانسوي و آلماني و روسي منتشر شده است و ماهي نيست كه چندين ده كتاب در اين خصوص به اين زبانهاي خارجي چاپ نشود. دريغ كه در كشور ما كه از سازندگان و صادركنندگان بنام و مسلم اين كالا است اين علم چندان رونقي ندارد  و شماره كتابهايي كه در اين رشته به زبان فارسي چاپ شده از شمار انگشتان دست تجاوز نمي‌كند و هنوز آنچنان كه بايد توجهي بدان نمي‌شود.

با اينهمه جاي خوشوقتي است كه از ميان هموطنان ما كسي چون آقاي سياوش آزادي برخاسته و كتابي بلكه كتابهايي در اين باره منتشر ساخته است كه شهرت جهاني دارد. اين چهارمين اثري است كه اين قالي‌شناس دربارة‌ فرشهاي تركمني منتشر ساخته است.

كتاب مورد بحث ما مشتمل است بر يك تحقيق تاريخي از اصل و تبار تركمنان كه براي تهية آن از منابعي چون لغت ترك محمود كاشغري و جامع التواريخ خواجه رشيدالدين فضل الله و شجرة تراكمه تأليف ابولغازي بهادرخان كه در زمان شاه عباس اول سالها در اصفهان مي‌زيسته گرفته تا نويسندگان متأخري همچون بارتلد و  وامبري و هوآرت و كارل يان و هوتسما و بسياري ديگر بهره گرفته و نام تيره‌هاي تركمن و توتمها و طمغاهاي هريك را براساس منابع مهم بر شمرده است و ضمناً به تاريخ قالي بافي در ميان تركمنان توجه كرده و همچنين اهميت اين  هنر و ضرورت آن را در زندگي روزمرة‌ اين مردم نمودار ساخته است.

آزادي در اين كتاب از رنگهايي كه براي تهية فرشهاي تركمني   [36]    به كار برده مي‌شود تا شيوة تهية آنها و مواد و مصالح فرش بافي و گره‌ها و نقشها و گلهاي خاص هريك از تيره‌ها سخن گفته است.

نقشه‌اي هم از مرزهاي خراسان و محل سكونت تيره‌هاي مختلف درج كرده است كه بسيار سودمند است و در پايان كتابشناسي مفصلي از هشتاد اثر برجسته‌اي كه دربارة فرشهاي تركمني به زبانهاي آلماني و روسي و انگليسي و فرانسوي منتشر شده است به دست داده.

از اين گذشته 56 تصوير رنگي از نمونه فرشهاي گوناگون تيره‌هاي مختلف و مفرشها و جلها و توبره‌ها و جوا‌ل‌ها و خورجين‌ها و بقچه‌‌ها و مانند آنها كه وسايل ضروري زندگي تركمنان است از موجودي موزه‌هاي برلن و لوبك و هامبورگ و مجموعه‌هاي خصوصي چاپ كرده است. قدمت بعضي از اين نمونه‌ها به صد و چند و حتي دويست سال هم مي‌رسد.

شك نيست كه اين كتاب از استادي و احاطة كامل مؤلف آن داستان مي‌زند و نشان مي‌دهد كه با چه دقت وباريك بيني طرح اين كتاب را ريخته و كوشيده است نكته‌اي فروگذار نكند و كتابي هرچند مختصر ولي جامع بدست دهد.    [37]

پاورقي ها

1-siawosch azadi , Turkmenische Teppische , hamburg , 1970.